Bodrum’un karşı kıyısında turizme yeni sınırlar

Ege’nin iki kıyısı birbirine birkaç kilometre uzakta, turizmde karşı karşıya oldukları sorunlar ise büyük ölçüde benzer: artan yapılaşma, kıyılardaki baskı, yeni otel yatırımları, kısa dönemli kiralamalar, su ve altyapı ihtiyacı.

Yunanistan hükümeti şimdi bu sorunlara ülke çapında yeni bir mekânsal planlama çerçevesiyle müdahale etmeye hazırlanıyor.

Çevre ve Enerji Bakanı Stavros Papastavrou ile Turizm Bakanı Olga Kefalogianni tarafından imzalanan yeni Turizm Özel Mekânsal Planlama Çerçevesi, 7 Ağustos’ta hükümet tarafından duyuruldu. Plan, turizmin hangi bölgelerde ve hangi koşullarla büyüyebileceğini belirleyen ulusal bir çerçeve oluşturuyor. Yunan hükümeti düzenlemenin temel amacını, turizmin yoğunlaştığı bölgelerde baskıyı azaltmak, doğal ve kültürel çevreyi korumak ve yeni yatırımları bölgenin gerçek kapasitesiyle ilişkilendirmek olarak açıklıyor.

Bodrum açısından düzenlemenin dikkat çekici tarafı ise teorik bir planlama belgesinden ibaret olmaması. Yeni çerçeve, kıyıdan ne kadar uzakta yapılaşılabileceğinden yeni oteller için gerekli arazi büyüklüğüne kadar somut sınırlar getiriyor.

Kıyının ilk 25 metresinde yeni yapılaşmaya izin verilmeyecek

Yeni düzenlemenin en dikkat çekici hükümlerinden biri doğrudan kıyılarla ilgili.

Yunanistan Çevre ve Enerji Bakanlığının açıklamasına göre, kıyı çizgisinden itibaren ilk 25 metrelik alanda yeni yapı ve fiziksel düzenleme yapılamayacak.

Engellilerin erişimini sağlayan düzenlemeler, ambulans erişimi ve kıyı mevzuatında özel olarak izin verilen bazı müdahaleler bunun dışında tutuluyor. Bakanlık, bu kuralın amacını doğal kıyı görünümünün korunması ve kıyı alanlarındaki yapılaşma baskısının azaltılması olarak açıklıyor.

Plan aynı zamanda kıyı boyunca yapılaşmanın doğrusal biçimde yayılmasının sınırlandırılmasını, plajlara serbest erişimin korunmasını ve yeni turizm faaliyetlerinin kıyının doğal yapısına göre planlanmasını öngörüyor.

Turizm baskısı arttıkça yeni otel kuralları sıkılaşıyor

Yunanistan artık ülkenin bütün turizm bölgelerine aynı yapılaşma koşullarını uygulamayacak.

Bölgeler, turistik yatak sayısı, yüzölçümü ve kalıcı nüfus gibi ölçütlerle turizm baskısının yoğunluğuna göre beş kategoriye ayrılıyor.

Turizm yoğunluğunun en yüksek olduğu A kategorisindeki bölgelerde, plansız alanlarda yeni otel yapılabilmesi için en az 16 bin metrekare arazi gerekiyor.

B kategorisinde bu sınır 12 bin metrekare, daha düşük turizm yoğunluğuna sahip C, D ve E kategorilerinde ise 8 bin metrekare olarak belirleniyor. A, B ve C bölgelerinde yeni konaklama tesislerinin de ağırlıklı olarak üç, dört ve beş yıldız kategorilerinde olması öngörülüyor.

Bunun arkasındaki yaklaşım basit: Turizmin zaten yoğunlaştığı bölgelerde yeni yapılaşma daha zor hale gelirken, daha az gelişmiş destinasyonlarda yatırım için daha geniş alan bırakılıyor.

Kos da özel olarak izlenecek büyük adalar arasında

Bodrum’un karşısındaki Kos, yeni sistemde yüzölçümü 250 kilometrekarenin üzerinde olan Grup I adalar arasında değerlendiriliyor.

Bu gruptaki büyük adalarda turizm yatırımları bütünüyle durdurulmuyor. Ancak yeni planlama, yatırımların adanın taşıma kapasitesi, doğal yapısı ve altyapı olanaklarıyla birlikte değerlendirilmesini öngörüyor. Büyük adalarda hazırlanacak yerel planlarla doğal veya kültürel mirasın korunması amacıyla turizm yapılaşmasının sınırlandırıldığı, hatta tamamen yasaklandığı bölgelerin oluşturulması da mümkün olacak.

Bu noktada “taşıma kapasitesi” kavramı yeni sistemin merkezinde yer alıyor.

Turizm yatırımları yalnızca yapılabilecek yatak sayısıyla değil; bölgenin nüfusu, altyapısı, çevresel özellikleri ve turizm yoğunluğuyla birlikte değerlendirilecek. Yunanistan hükümeti, özellikle yoğun turizm bölgeleri ve adalar için taşıma kapasitesine ilişkin özel değerlendirmelerin yapılmasını öngörüyor.

Airbnb için de bölgesel sınırlamaların önü açılıyor

Yeni çerçeve kısa dönemli konut kiralamalarını da turizm planlamasının bir parçası haline getiriyor.

Buna göre kısa dönemli kiralamalar için bölgesel koşullar getirilebilecek; bir konutun yıl içerisinde ne kadar süreyle bu amaçla kullanılabileceği sınırlandırılabilecek, belirli bölgelerde yasaklama veya kısıtlama uygulanabilecek ve turizm baskısının yoğun olduğu yerlerde yeni kısa dönemli kiralık konut arzı sınırlandırılabilecek. Yeni yapılmış konutlar da bu kapsamda değerlendirilebilecek.

Ancak burada önemli bir ayrım var.

Yeni karar, “Yunanistan genelinde Airbnb yasaklandı” anlamına gelmiyor. Çerçeve, bölgelere göre farklı kısıtlamalar getirilebilmesi için hukuki ve mekânsal zemini oluşturuyor. Somut yasak veya sınırlamaların uygulanabilmesi için ilgili bölgeye yönelik düzenlemelerin ayrıca hayata geçirilmesi gerekiyor.

Kos’ta herkes yeni kurallardan memnun değil

Yeni planın “adaları koruyan bir karar” olarak tek yönlü değerlendirilmesi de Kos’taki tartışmayı tam olarak yansıtmıyor.

Kos Otelciler Birliği, plan henüz hazırlanırken yaptığı olağanüstü genel kurulda yatak kapasitesi ve arazi büyüklüğüne ilişkin merkezi sınırlamalara itiraz etti. Birlik, yeni yatırımların yalnızca sınırlandırılması yerine su, enerji, atık yönetimi ve yol altyapısının güçlendirilmesine ağırlık verilmesini istedi.

Adadaki Sustainable Kos girişimi ise tam tersine mevcut sınırlamaların bile yeterli olmadığı görüşünde.

Grup, Kos’un farklı idari bölgelere ayrılarak değerlendirilmesinin su kaynakları, ulaşım, atık yönetimi ve konut baskısı gibi ada çapındaki sorunları gözden kaçırabileceğini savunuyor. Ayrıca kıyıdaki 25 metrelik koruma sınırının yoğun turizm baskısı altındaki adalar için yeterli olup olmadığını sorguluyor.

Dolayısıyla Kos’taki tartışma, “turizm olsun mu olmasın mı?” sorusundan çok, “bir ada ne kadar turizmi kaldırabilir ve bunun sınırını kim belirlemeli?” sorusu etrafında şekilleniyor.

Bodrum’un karşısındaki tartışma neden tanıdık geliyor?

Yunanistan’daki karar Bodrum açısından özellikle dikkat çekici bir dönemde geldi.

Bodrum Belediyesi yalnızca iki gün önce, Göl Mahallesi Gökburun mevkisinde Seba İnşaat tarafından planlanan turizm konaklama tesisi için 29 Temmuz tarihli ÇED Olumlu Belgesi verildiğini duyurdu. Proje alanı 114 ada 42 parselin 24 bin 691,01 metrekarelik bölümünü kapsıyor.

Bodrum’da kıyıların kullanımı da ilçenin gündemindeki başlıklardan biri.

Belediye, temmuz ayında Bitez sahiline ilişkin yaptığı açıklamada bölgede yıllardır “kontrolsüz işgaller” ve “kaçak eklentiler” bulunduğunu belirterek, bunların kaldırılması ve sahilin daha kontrollü şekilde kullanılması için yeni bir düzenlemeye gidileceğini açıkladı.

Bu iki örnek elbette Türkiye ile Yunanistan’daki planlama sistemlerinin doğrudan karşılaştırılması için tek başına yeterli değil. İki ülkenin imar, kıyı ve çevre mevzuatı birbirinden farklı.

Ancak Ege’nin karşılıklı iki büyük turizm destinasyonunda aynı temel soruların giderek daha belirgin hale geldiğini gösteriyor:

Yeni yatırımlar nereye kadar büyüyebilir? Kıyıda nerede durulmalı? Turizmin ekonomik getirisi ile bir bölgenin doğal ve altyapısal sınırları arasındaki denge nasıl kurulmalı?

Yunanistan’ın yeni planının bu sorulara verdiği cevap, turizmin büyümesini tamamen durdurmak değil. Hükümetin açıkladığı yaklaşım; turizmin zaten yoğun olduğu bölgelerde daha fazla kontrol, gelişme alanı bulunan bölgelerde ise daha fazla yatırım imkânı sağlamak.

Bodrum’un hemen karşı kıyısındaki Kos için de bundan sonraki tartışmanın merkezinde yeni otellerden önce adanın ne kadarını ve ne ölçüde turizme açabileceği sorusu bulunacak.

Bodrum açısından ise karşı kıyıda alınan bu kararlar, ilçenin kendi kıyıları, yeni turizm yatırımları ve taşıma kapasitesi üzerine yıllardır süren tartışmayı bir kez daha gündeme getiriyor.