Bodrum’da su bile ayrıcalıklı!

Geçen sefer yazmıştım: Eski krallar tapınak dikerdi, yenileri beş yıldızlı tesisler yükseltiyor. Adı değişti, mühür değişti ama ortak olanın uzun süreliğine başkasına bırakılması değişmedi. Şimdi o tapınakların musluğunu açmaya geldik.

Bir otel sadece yatak değildir. Her yatağın bir musluğu, bir havuzu, bir bahçesi, bir çamaşırhanesi vardır. Yazın bütün bu musluklar aynı anda açılır. Havuzlar dolar, bahçeler sulanır, çamaşırhaneler çalışır. Kuyular aynı anda çekilir, tankerler aynı anda yollara düşer.

Oysa Bodrum’un suyu, kışın göle, yazın denize bakan bir yarımadanın suyudur. İnsan çoğalır, tesis çoğalır, tüketim çoğalır. Ama yeraltındaki su aynı hızla çoğalmaz.

Son aylarda Bodrum’un su altyapısında önemli çalışmalar yürütülüyor. Güney isale hattındaki 21 kilometrelik yenilemenin ardından kuzey hattında da yeni bir çalışma başlatıldı. Torba, Gündoğan ve Yalıkavak güzergâhını kapsayan yaklaşık 21 kilometrelik kuzey hattının yenilenmesi planlanıyor.

Gümbet ve Gümüşlük atıksu arıtma tesislerinin kapasiteleri de artırılıyor. Arıtılmış suyun yeniden kullanılması, gri su şebekesi oluşturulması ve yeraltı su kaynakları üzerindeki baskının azaltılması hedefleniyor.

Bir başka büyük proje ise Ekinanbarı Desalinasyon Projesi. Bodrum ve Milas’ın gelecekteki su ihtiyacını karşılamak amacıyla hazırlanan projenin yılda yaklaşık 20 milyon metreküp su üretmesi planlanıyor.

Bunlar kötü haber değil. Tam tersine, Bodrum’un geleceği için gerekli yatırımlar. Ancak bütün bu projelerin önünde cevaplanması gereken çok önemli bir soru var:

Bu su kimin için üretilecek, kimin musluğundan akacak?

Bodrum’da turizm yatırımları büyüyor. Kamu arazileri uzun süreliğine tahsis ediliyor. Örneğin Türkbükü’ndeki bir kamu taşınmazı için hazırlanan tahsis şartnamesinde 49 yıllık süre ve 900 yatak kapasiteli otel planı yer alıyor.

Peki bu yatakların su ihtiyacı nasıl hesaplanıyor?

Bir tesisin yüzlerce, hatta binlerce yatağı varsa bunun karşılığında ne kadar su tüketileceği de hesaplanmalı. Havuzun, bahçenin, mutfağın, çamaşırhanenin ihtiyacı masaya konulmalı.

Çünkü kamu arazisi tahsis edilirken yalnızca toprakla ilgili bir karar verilmiyor. O toprağın çevresindeki doğal kaynakların geleceği de etkileniyor.

Tapuda kamu malı yazabilir. Ancak yazın o arazinin üzerindeki musluk, otelin havuzuna, misafirin duşuna, çimlerin sulanmasına çalışıyorsa yerel halkın bu kaynağa erişimi de sorgulanmalıdır.

Bir tarafta beş yıldızlı tesislerin konforu, diğer tarafta su bekleyen mahalleler…

Bir tarafta havuzlar, diğer tarafta tanker parası hesaplayan vatandaşlar…

İşte asıl mesele burada başlıyor.

Eski çağlarda da su bir güçtü. Halikarnas’ın surları kadar sarnıçları da vardı. Krallar suyu hem askerleri hem tapınakları için saklardı. Halk ise yağmurun izini sürerdi.

Bugün tapınakların yerini beş yıldızlı tesisler aldı. Sarnıçların yerini yeni teknolojiler, deniz suyu arıtma projeleri aldı. Yöntem değişti ama temel soru değişmedi:

Suyun yönetimi kimin elinde, öncelik kimin ihtiyacında?

Turizm Bodrum’a ekmek getiriyor. Bunu inkâr etmiyorum. Binlerce insan bu sektörden geçimini sağlıyor. Ancak turizmden kazanmak için ormanı, kıyıyı ve suyu aynı anda tüketmek zorunda değiliz.

Bir kuyunun çekilmesi, bir çam ağacının kesilmesinden daha sessizdir. Ağaç düşünce gölge gider. Su çekilince ise önce kuyu derinleşir, sonra toprak kurur, ardından o toprağın üzerinde yaşayan hayat eksilmeye başlar.

Bu nedenle yeni yatırımları yalnızca kaç yatak kazandırdığıyla, kaç milyon lira getirdiğiyle ölçemeyiz.

Kaç metreküp su tüketeceği de sorulmalı.

Hangi kaynaktan besleneceği de…

Yerel halkın su hakkını nasıl koruyacağı da…

Ben Herodot’um. Gördüğümü yazarım. Görenler çoğalsın diye yazarım.

Çünkü su bir kez yön değiştirince geri çevirmek, ağacı yeniden dikmekten daha zordur.

Bir koyun kullanım hakkı uzun yıllığına başkasına bırakıldığında, o koyun çevresindeki doğal kaynakların geleceği de yeniden sorgulanmalıdır.

Yazı yine hafızadır.

Ve hafıza sormaya devam eder:

Bu yazın suyu kimin musluğundan aktı?

Kimin havuzunu doldurdu?

Ve kimin kuyusu biraz daha derinleşti?

— HERODOT