Doğu Akdeniz’de GSI gerilimi: Ankara koordinasyon istiyor, Atina “plan değişmedi” diyor

Doğu Akdeniz’de Yunanistan ile Güney Kıbrıs arasında deniz altından elektrik bağlantısı kurmayı hedefleyen Great Sea Interconnector (GSI) projesi, Türkiye ile Yunanistan arasında yeni bir gerilim başlığına dönüşüyor.

Yunan Kathimerini gazetesinin 26 Ağustos’ta yayımladığı habere göre Ankara, projenin yeniden hız kazanmasını ve deniz tabanı araştırmalarının başlamasına yönelik hazırlıkları yakından takip ediyor.

Gazeteye konuşan Türk kaynaklar, Türkiye’nin deniz altı kablolarına veya uluslararası bağlantı projelerine karşı olmadığını ancak araştırma veya kablo döşeme çalışmalarının Türkiye’nin egemen hak ve yetki iddia ettiği deniz alanlarına girmesi halinde, çalışmayı yapacak gemilerin bayrak devletlerinin önceden diplomatik kanallardan Türkiye ile iletişim ve koordinasyon kurması gerektiğini belirtti.

Atina’dan karşılık: “Plan değişmedi”

Yunan hükümetinin cevabı ise gecikmedi.

Yunanistan Hükümet Sözcüsü Pavlos Marinakis, 26 Ağustos’taki resmî basın bilgilendirmesinde projenin mevcut plan çerçevesinde ilerleyeceğini söyledi.

Marinakis, Yunanistan’ın deniz araştırmaları ve kablo döşeme faaliyetlerinde uluslararası hukuk ve Deniz Hukuku hükümlerine göre hareket edeceğini savunarak Atina’nın mevcut planından geri adım atmayacağı mesajını verdi.

Atina ayrıca GSI’nin yalnızca Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ı ilgilendiren bir proje olmadığına, Avrupa ölçeğinde stratejik bir enerji bağlantısı olduğunu söylüyor.

Fransız şirket devreye girdi

Gerilimin yeniden yükselmesinin arkasında projenin ağustos ayında yeniden hareketlenmesi bulunuyor.

5 Ağustos’ta Fransa merkezli yatırım grubu Meridiam’ın GSI şirketine çoğunluk hissedarı olarak girmesi için anlaşma imzalandı.

Aynı gün Yunan elektrik iletim operatörü ADMIE, GSI ve Fransız kablo üreticisi Nexans arasında deniz tabanı araştırmalarının tamamlanmasına yönelik üçlü anlaşma da imzalandı.

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, anlaşmanın imza töreninde ilk önceliğin deniz tabanı araştırmalarının tamamlanması olduğunu açıkladı.

Kaşos geriliminin gölgesi

GSI projesinin Türkiye–Yunanistan ilişkileri açısından hassas olmasının önemli nedenlerinden biri 2024 yılında Kaşos Adası'nın güneyinde yaşanan gelişmeler.

Kablo güzergâhına yönelik deniz tabanı araştırmaları sırasında Türkiye’nin bölgedeki deniz yetki alanı iddiaları nedeniyle itirazda bulunmasının ardından gerilim yaşanmış, çalışmalar kesintiye uğramıştı.

Yunan basınına göre projenin bundan sonraki kritik aşamalarından biri, Kaşos ve Kerpe’nin güneyindeki araştırmaların yeniden başlaması olacak.

Türkiye’nin temel itirazı deniz yetki alanları

Ankara’nın yaklaşımında ise mesele yalnızca elektrik kablosu değil.

Türkiye, Doğu Akdeniz’de Yunanistan’ın adalara tanıdığı deniz yetki alanlarının Türkiye’nin kıta sahanlığını daralttığı görüşünde. Türk Dışişleri Bakanlığı daha önce de Doğu Akdeniz ve Ege’de Türkiye’nin kıta sahanlığı ve deniz yetki alanlarına ilişkin haklarının korunacağını, kıyıdaş ülkelerin tek taraflı adımlar yerine iş birliği içinde hareket etmesi gerektiğini birçok kez açıkladı.

Bu nedenle GSI’nin teknik bir enerji projesi olarak başlayan güzergâhı, araştırmalar yeniden denize indiğinde Türkiye ile Yunanistan arasındaki kıta sahanlığı ve deniz yetki alanı anlaşmazlığının yeniden sahaya taşınabileceği bir başlıkolarak öne çıkıyor.

Şimdi gözler, deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlayacağı tarihe ve araştırma gemilerinin Kaşos–Kerpe hattına ulaştığında iki tarafın nasıl hareket edeceğine çevrildi.